Τί πολίτευμα έχουμε;

Η απάντηση στο ερώτημα, νομίζω έρχεται αβίαστα στο νου και στα χείλη κάθε Έλληνα πολίτη: προεδρευομένη δημοκρατία. Το πολίτευμα δηλαδή που πάνω-κάτω επιβλήθηκε σε όλα τα ευρωπαϊκά αστικά κράτη μετά τη Γαλλική Επανάσταση. Το πρώτο συνθετικό του όρου, δεν εγείρει καμία αντίρρηση. Πραγματικά, υφίσταται πρόεδρος ως τυπική κεφαλή της πολιτείας. Για το δεύτερο όμως, χωράει πολύ συζήτηση, ιδίως όταν και για όσους θεωρούν πως το σημερινό πολίτευμα κατάγεται από την αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία.
Και εξηγούμαι. Η αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία, όπως προϋποθέτει ο όρος δημοκρατία, ασκείτο από τον αθηναϊκό δήμο άμεσα. Οι Αθηναίοι συγκεντρώνονταν όχι μόνο για να εκλέξουν τους άρχοντες, αλλά και για να αποφασίσουν και για όλα τα σοβαρά ζητήματα, που τους απασχολούσαν. Δεν εξέλεγαν εκπροσώπους, για να τους αντιπροσωπεύουν, για την απίστευτη για τη δημοκρατία περίοδο των τεσσάρων χρόνων, όπως σήμερα. Ακόμη, για πολλά αξιώματα η εκλογή γινόταν με τον δημοκρατικό -κατά Αριστοτέλη- τρόπο της κλήρωσης και κάθε πολίτης μπορούσε να εκλεγεί σε αυτά μία μόνο φορά. Αντ' αυτών σήμερα ακούγεται από "δημοκράτες" μάλιστα πολιτικούς, πως η συχνή προσφυγή σε δημοψήφισμα συνιστά δείγμα πολιτικής ανωριμότητας(βλ. Ευρωσύνταγμα κ.α.)
Γίνεται λοιπόν εύκολα αντιληπτό, πως το σημερινό πολίτευμα αποτελεί, αν όχι το ακριβώς αντίθετο του αρχαιοελληνικού συνωνύμου του, τουλάχιστον κάτι πολύ διαφορετικό. Χωρίς να πιστεύουμε πως το αρχαίο αθηναϊκό πολίτευμα ήταν τέλειο, εξασφάλιζε σίγουρα πολύ περισσότερο από το σημερινό, που λειτουργεί στην πράξη ως ολιγαρχία, την ισονομία, την ισοπολιτεία, την ισηγορία και παρείχε ασφαλιστικές δικλείδες κατά της διαφθοράς. Σήμερα, δεν χωράει αμφιβολία πως εκατό το πολύ οικογένειες νέμονται την εξουσία, με τις τρεις μεγαλύτερες να έχουν επιβάλει ένα σύστημα, που θυμίζει βασιλική διαδοχή, στο ουσιαστικά ύπατο αξίωμα σήμερα, αυτό του πρωθυπουργού. Ούτε ως αστείο δεν μπορεί σήμερα κάποιος να ισχυριστεί πως οι γόνοι αυτών των οικογενειών έχουν τις ίδιες πιθανότητες με κάθε άλλον Έλληνα να ανέλθουν σε κάποιο αξίωμα.
Αλλά και για την διαφθορά, ας σκεφτούμε που θα πήγαινε, αν εφαρμοζόταν η κλήρωση. Ποιος επιχειρηματίας μετά να προσπαθήσει να χρηματίσει ποιόν; Εφόσον μόνο η τύχη θα καθόριζε την εκλογή, η διαφθορά θα γινόταν τουλάχιστον δευτερογενής, θα υφίστατο δηλαδή μόνο για τους ήδη όντες και αφού καταστούν άρχοντες. Επίσης, ο περιορισμός της άσκησης των αξιωμάτων σε ενιαύσια διάρκεια και άπαξ για κάθε πολίτη, θα απέτρεπε από τη δημιουργία της αίσθησης πως το αξίωμα ανήκει σε κάποιον, που αποτελεί βασικό παράγοντα που σπρώχνει και τίμιους ανθρώπους στην διαφθορά.
Δυστυχώς, αυτά στα χρόνια της απόλυτης κυριαρχίας της αστικής τάξης, πού ξεκίνησε από τη Γαλλική Επανάσταση, μας έχουν κάνει να πιστεύουμε πως μοιάζουν ουτοπικά, ανεφάρμοστα, ταιριαστά σε άλλες εποχές. Ναί, σε εποχές που δεν θα κυριαρχεί πλέον η αστική ολιγαρχία.